Zwaśnione dynastie chasydzkie, Belz i Satmar, zmierzają ku zgodzie

poniedziałek, 23 stycznia 2012 22:36

Religijna prasa żydowska od kilku dni żyje (określanym już jako historyczne) nowym otwarciem w dziejach stosunków między chasydami Belz oraz Satmar.

Admor chasydów Belz wysłał delegację dajanów (dajan to sędzia żydowskiego prawa religijnego) na groby admorów chasydów Satmar na cmentarzu w Kiryas Yoel w Nowym Jorku. Na czele chasydów Belz stanął osobisty asystent admora.

Admor to akronim od hebrajskiego wyrażenia "Adonajnu, Morajnu, WeRabejnu", czyli "Nasz Mistrz, Nasz Nauczyciel i Nasz Rabin". Tytuł admora noszą zwierzchnicy dynastii chasydzkich.

Zdjęcia z tego wydarzenia zamieścił portal VosizNeias.

Admor Satmaru Aharon Teitelbaum ma w przyszłym miesiącu odwiedzić Izrael i wiele osób liczy na to, że rebe Satmaru spotka się w Jerozolimie z admorem chasydów Belz Yissacharem Dovem Rokeachem.

Dzieci chasydów Satmar, fot. onejerusalem.com

A o co poszło? Dwory chasydzkie pokłóciły się o syjonizm. Chasydzi Belz wiele lat temu opuścili antysyjonistyczne stronnictwo Eda HaCharedit, które nie uznaje Izraela, a używanie języka hebrajskiego w mowie codziennej uważa za bluźnierstwo (preferują jidysz). Satmarowcy uznali to za zdradę, bo chasydzi Belz nie dość, że opuścili nieprzejednaną "Edę", to jeszcze przystąpili do obozu Agudat Yisrael, który ma swoich posłów w Knesecie.

Satmar to odłam chasydów skupionych wokół dynastii cadyków z Satmaru (Satu Mare w Rumunii), obecnie mieszkają głównie w USA (Williamsburg, Kiryas Joel i  Brooklyn w Nowym Jorku) oraz w Jerozolimie. Zwolennicy tej dynastii mają reputację najbardziej skrajnych i konserwatywnych jeśli chodzi o przestrzeganie rytualnych przepisów. Dotyczy to sposobu ubierania się, kontaktów damsko-męskich, kontaktów ze światem zewnętrznym (ograniczanych do absolutnego minimum) i wielu innych dziedzin. Zachowanie czystości wiary i tradycji wymaga, zdaniem przywódców Satmar, kompletnej izolacji od wpływów kultury świeckiej. Ich świat jest niedostępny dla ludzi z zewnątrz a świat zewnętrzny (choćby w postaci gazet, telewizji czy Internetu) praktycznie niedostępny dla nich.

Uroczystości chasydów Satmar

Belz to dynastia chasydzka założona przez Szaloma Rokeacha (1789–1855), zwanego Bełzer Rebe, ucznia wielu wybitnych cadyków, m.in. Jaakowa Icchaka Halewiego Horowica z Lublina. Szalom Rokeach osiedlił się w Bełzie ok. 1815. Wśród swoich wyznawców uchodził za cudotwórcę, wierzono, że potrafił wyzwalać dusze ludzkie uwięzione w zwierzętach i wypędzać dybuki z ciał nawiedzonych. Kładł duży nacisk na przestrzeganie nakazów religijnych i spełnianie dobrych uczynków, według niego ważniejszych niż biegłość w naukach talmudycznych. Był przeciwnikiem haskali. Słynął z tego, że wiele zagadnień omawiał ze swoją żoną Małką. Stosunek do kobiet (odmienny niż w tradycyjnym judaizmie) naśladowali jego wyznawcy. Pozostawił pięciu synów, znanych uczonych. Jego następcą został najmłodszy syn Joszua (1825–94), ceniony za rozległą wiedzę. Był jednym z pierwszych cadyków chasydzkich, którzy zaangażowali się w działalność polit. W 1878 założył ugrupowanie Machzikei Ha-dat [hebr. Podtrzymujący wiarę]. Uznawany za nieformalnego przywódcę ortodoksów w Galicji, dążył do zachowania zasad tradycyjnego judaizmu. Jego następcą był drugi z synów, Isachar Dow (1854–1927), który zyskał sławę w Czarnobylu, gdzie przebywał przez kilka lat. Podobnie jak ojciec zaangażowany w działalność polityczną, popierał organizację szkół religijnych dla dziewcząt Bejs Jakow. Jego syn i następca Aron (1880–1957) równie aktywnie uczestniczył w życiu społ., interweniował u premiera K. Bartla o subwencje dla szkół prowadzonych przez organizacje ortodoksyjne. W czasie II wojny światowej przebywał w kilku gettach, ukrywając się pod przybranymi nazwiskami. W 1944 udało mu się przedostać do Palestyny, osiedlił się w Tel Awiwie. Ponieważ wszystkie jego dzieci zginęły, jego następcą (od 1965) został bratanek i wychowanek Yissachar Dov Rokeach (ur. 1948). Rozbudował on jesziwę założoną przez Arona w Jerozolimie, a w pobliżu ufundował synagogę. Do dziś Belz jest jednym z najbardziej wpływowych cadyków chasydzkich.

Bar Micwa wnuka Admora chasydów Belz, Jerozolima 2010

Synagoga Belz w Jerozolimie (hebr. בעלזא בית המדרש הגדול) na filmie poniżej jest największą synagogą w Izraelu.  W latach 80. XX wieku rabin Yissachar Dov Rokeach II zaczął myśleć o wzniesieniu dużej synagogi w jerozolimskiej dzielnicy Kiryat Belz. Prace budowlane trwały 15 lat. Synagogę poświecono w 2000 roku. Główna sala modlitewna używana tylko w szabat posiada 6000 miejsc siedzących.  Wewnątrz znajduje się największy na świecie Aron ha-kodesz o wysokości 12 metrów i ciężarze 18 ton, który wpisano do księgi rekordów Guinnessa. Może pomieścić ponad 100 zwojów Tory. Wnętrze synagogi oświetla 9 żyrandoli o wymiarach 18 na 11 stóp, złożonych z ponad 200 tys. kawałków czeskiego szkła.

Korzystaliśmy z serwisu sztetl.org.pl, vosizneias.com, materiałów fundacji Laudera, wikipedii oraz blogu Miriam Woelke (shearim.blogspot.com)